Drenthe heide herstel: Beheer van heideterreinen
Stel je voor: je loopt door Drenthe. De geur van natte aarde en hei hangt in de lucht.
Je fietst langs een hunebed, een stille getuige uit de steentijd. En dan zie je het: die prachtige paarse gloed. De heide is het hart van Drenthe.
Maar dat hart heeft soms een beetje hulp nodig. Het is niet zomaar een stukje natuur dat zijn gang gaat.
De heide heeft beheer nodig. Waarom? Omdat we anders bos krijgen op plekken waar heide moet zijn.
En dat is zonde. Want dan verdwijnt dat unieke Drentse gevoel. Dit is jouw gids voor hoe we dat voor elkaar krijgen.
Wat is heidebeheer eigenlijk?
Heidebeheer klinkt ingewikkeld, maar het is eigenlijk heel logisch. Het betekent simpelweg dat we de natuur een handje helpen om de hei te houden.
De hei is namelijk geen bos. Het is een cultuurlandschap. Een stukje natuur dat ontstaan is door toedoen van mensen. Vroeger graasde schapen op de hei.
Die schapen aten de boompjes op. Zo bleef de hei open en paars.
Tegenwoordig zijn er minder schapen. Dus groeien er bomen. Veel bomen.
Daarom grijpen we in. Denk aan de Drentse heidevelden. Ze zijn beroemd. De Drentse Aa, het Dwingelderveld, de Holtingerhei.
Het zijn parels voor toeristen. Mensen komen speciaal naar Drenthe voor de rust en de ruimte.
Ze willen die eindeloze paarse zee zien. Zonder beheer verandert dat in een dicht bos. En dan is het gedaan met die prachtige uitzichten.
Heidebeheer is dus het onderhouden van die open ruimte. Het doel is helder: zorgen dat de heide gezond blijft.
Dat betekent dat we de boompjes en het gras tegenhouden. De heideplant is een sterke jongen, maar hij kan niet concurreren met groeikrachtige bomen.
Daarom maaien we, plaggen we of laten we dieren grazen. Het is een constant gevecht tegen de vergrassing en verbossing.
Het is een cyclus die we in stand moeten houden. Alleen dan blijft Drenthe Drenthe. Je vraagt je misschien af: waarom doen we dit niet gewoon met machines? Dat kan. Maar het is vaak handiger en natuurlijker om dieren in te zetten. Schapen bijvoorbeeld.
Die eten precies wat we niet willen hebben. En ze laten tegelijkertijd hun mest achter.
Dat is weer goed voor de bodem. Het is een heel systeem dat op elkaar is afgestemd.
Waarom is dit zo belangrijk voor Drenthe?
Drenthe leeft van de natuur. Toeristen komen voor de vakantie Drenthe.
Ze boeken een huisje op een van de vakantieparken Drenthe. Of ze zetten hun tent op een camping Drenthe.
Ze willen genieten van de buitenlucht. De heide is daar een huge onderdeel van. Als die heide verdwijnt, verdwijnt ook een deel van de charme.
Dan is het opeens alleen maar bos. En bos heb je ook in andere provincies. Drenthe is uniek vanwege die openheid. Denk aan de hunebedden.
Die staan midden in het landschap. Als de heide overgroeit, verdwijnen die historische monumenten in het struikgewas.
Dan kun je niet meer zien hoe imposant die stenen eigenlijk zijn. Het beheer zorgt ervoor dat de omgeving van de hunebedden open blijft.
Zo blijft de historie zichtbaar. Het hoort bij elkaar: hunebedden en heide. Er zijn ook dieren die afhankelijk zijn van de hei. De nachtzwaluw bijvoorbeeld.
Die broedt in de open grond. En de heikikker. Die heeft poeltjes nodig in het heideveld.
Als het bos overneemt, verdwijnen deze dieren. Heidebeheer is dus ook dierenbescherming. Het gaat om het behouden van een heel ecosysteem.
Niet alleen de planten, maar ook de dieren die er leven. En vergeet de wandelaars niet.
De mensen die genieten van hun wandeling vanaf hun camping. Die willen kilometers ver kunnen kijken.
Die willen het gevoel hebben dat ze echt weg zijn. Dat gevoel krijg je niet als je door een dicht bos loopt. De hei geeft dat vrije gevoel.
Daarom is investeren in heidebeheer investeren in de Drentse toeristische sector. Het is een win-win.
De werkwijze: Hoe doen we het?
Er zijn verschillende manieren om de heide te beheren. De meest bekende is wel de schaapskudde.
In Drenthe lopen diverse kudden. Ze worden gemotiveerd door een herder.
Ze lopen met een elektronische halsband. De kudde zorgt ervoor dat de boompjes worden opgegeten. Ze eten de dopheide en het struikgewas.
Zo houden ze het landschap open, wat ook essentieel is voor het herstel van het Drentse hoogveen. Dit is een hele natuurlijke manier van beheer. Een andere methode is maaien. Dit doen we vaak met kleine trekker of een bosmaaier.
We maaien stroken hei. Het maaisel wordt afgevoerd. Waarom?
Omdat we de bodemarmoede niet willen vergroten. Als we het laten liggen, krijg je te veel voedingsstoffen.
Dan groeit het gras weer harder. En dat willen we niet. Maaien is vaak nodig op plekken waar schapen niet kunnen komen.
Plaggen is een derde methode. Dit is een zwaardere ingreep.
We halen een laagje grond af. Dat doen we vooral bij vergrassing. De bovenste laag zit vol met gras en onkruid.
Door die laag af te plaggen, kom je weer uit op het zand. De heide kan weer opnieuw beginnen.
Dit is een intense klus. Het kost tijd en geld.
Maar het is soms nodig om de hei te redden. Brand is een heet hangijzer. Vroeger was brand normaal.
Tegenwoordig doen we het heel gecontroleerd. Soms is brand nodig om zaadjes van de heide te laten ontkiemen. De hitte breekt de harde zaden open. Maar het is gevaarlijk.
Zeker in de zomer. Daarom doen we dit alleen onder strenge voorwaarden.
Meestal in het voorjaar of najaar. En nooit in droge periodes.
Prijzen en mogelijkheden: Wat kost het?
Heidebeheer kost geld. Veel geld. Het is niet iets dat je even doet.
Het hangt af van de grootte en de methode. Laten we kijken naar de kosten. Dit zijn indicaties. Voor een particulier stukje hei (bijvoorbeeld bij je vakantiehuisje) zijn de kosten lager.
Voor grote gebieden zoals het Dwingelderveld lopen de bedragen op. De schaapskudde kost geld per jaar.
De herder moet betaald worden. De schapen hebben verzorging nodig.
Voor een groep van 200 schapen betaal je al gauw €2.000 tot €3.000 per jaar voor beheer. Dit is vaak een vergoeding voor de herder. Dit is een relatief goedkope manier voor grote oppervlaktes. Het is duurzamer dan machines.
Maaien met machines is duurder. De huur van een kleine trekker kost al snel €150 per dag.
Een bosmaaier huur je voor €50 per dag. Maar je hebt ook manuren nodig. Een hovenier rekent tussen de €40 en €60 per uur.
Voor een stuk hei van 1000 vierkante meter ben je dus zo €500 tot €800 kwijt per maaibeurt.
En je moet het meerdere keren per jaar doen. Plaggen is het duurst. Dit is specialistisch werk.
Vaak gebeurt dit door gespecialiseerde bedrijven. De kosten zijn afhankelijk van de dikte van de laag.
Reken op €3.000 tot €5.000 per hectare (10.000 m2). Dit is een eenmalige investering voor een aantal jaar. Daarna moet het wel onderhouden worden.
Het is een flinke hap uit je budget, maar het effect is spectaculair. Voor toeristische gebieden, zoals rondom hunebedden of op vakantieparken, worden deze kosten vaak gesubsidieerd.
Gemeentes of provincies dragen bij. Ze willen het landschap mooi houden voor de bezoekers.
Als je als park eigenaar zelf een stuk hei beheert, kijk dan naar subsidies. Er zijn regelingen voor natuurbeheer. Dat kan de kosten flink drukken.
Praktische tips voor jouw Drentse ervaring
Wil je de resultaten van heidebeheer zien? Ga erop uit. De beste tijd is augustus en september. Dan geniet je van de mooiste paarse vlakten in Drenthe terwijl de hei in volle bloei staat.
Dan zie je wat al dat werk oplevert. Plan je fietstocht of wandeling door de gebieden waar gewerkt wordt.
Je zult het verschil zien tussen goed onderhouden hei en gebieden die minder aandacht krijgen. Als je op een camping Drenthe staat, kijk dan eens naar de schapen.
Vaak lopen er kudden in de buurt. Het is leuk om met kids te kijken hoe de herder werkt. Het is levend erfgoed.
Ze zijn vaak heel vriendelijk. Vraag gerust aan de herder wat ze doen.
Ze vertellen je graag over hun werk. Het maakt je verblijf extra bijzonder. Let op de bordjes. In natuurgebieden staat vaak aangegeven welk beheer er plaatsvindt.
Soms zijn er delen afgesloten. Dit is om de dieren niet te storen.
Blijf op de paden. Ook al zie je een mooi stukje hei naast het pad.
De bodem is kwetsbaar. Door erop te lopen, vertrap je de heide. En dat willen we niet.
Boek je vakantie bewust. Kies voor vakantieparken Drenthe die zich inzetten voor natuur. Veel parken werken samen met Staatsbosbeheer of natuurorganisaties.
Ze organiseren excursies om de zomerse heidebloei en vlinders te ontdekken. Zo leer je meer over de hei.
Je steunt dan direct de partijen die het werk doen. Het maakt je vakantie meerwaarde geven.
En tot slot: geniet ervan. De hei is er voor jou. Voor iedereen die houdt van de Drentse rust.
Van de geur van regen en hei. Van de combinatie van hunebedden en open vlaktes.
Het is een stukje Nederland dat uniek is. Door er bewust van te genieten, help je het al. Je geeft het waarde. En dat is wat telt.