Drenthe nieuwjaarsvuren: Paasvuren en carbid in het nieuws
Stel je voor: het is 31 december, net na zessen. Het is pikdonker in Drenthe.
Je staat in je warme jas op de parkeerplaats van Vakantiepark De Berenkuil of ergens bij een weilandje bij Borger. De lucht ruikt naar houtrook en koud bier. In de verte knalt er een carbid-schot, gevolgd door een gierende lach.
Iemand gooit een nieuwe pol op het vuur. Dit is de Drentse nieuwjaarsvuur-traditie.
Het is niet zomaar een feestje; het is een bittere, warme en vooral luidruchtige knuffel voor het dorp. Als je het nog nooit hebt meegemaakt, dan mis je echt iets. En als je het wél weet, dan weet je dat je dit jaar weer moet gaan. Lekker dichtbij, gewoon in je eigen achtertuin.
Wat zijn die Drentse nieuwjaarsvuren eigenlijk?
Je hebt ze vast wel eens zien branden. Grote stapels takken en boomstammen die in de fik gaan steken op de avond van Oud en Nieuw. In Drenthe noemen ze dat simpelweg ‘nieuwjaarsvuren’, maar het is veel meer dan alleen maar verbranden van hout.
Het is een sociaal evenement. Buurten, verenigingen en soms gewoon een groep vrienden verzamelen zich rondom een centraal punt.
Vaak is het een officieel punt, aangewezen door de gemeente, met vergunning en brandweer erbij. De sfeer is uniek.
Het is geen groots festival met lichtshow, maar een knusse bijeenkomst met een biertje in de hand. De temperatuur zakt onder het vriespunt, de voeten worden koud, maar door het vuur en de sociale praat voelt het warm en veilig. Je ziet bekenden, je praat bij over het afgelopen jaar en je lacht om de verhalen van de lokale grappenmaker.
Het is Drenthe op z’n best: nuchter, gezellig en een tikkeltje eigenwijs.
Veel van deze vuren hebben een eigen thema of traditie. Zo is er in het noorden van de provincie regelmatig sprake van de ‘Olde Wiefkes’. Dat zijn oude, uitgedroogde boompjes die worden opgestookt. In andere dorpen doen ze aan ‘boeren met boomen’, waarbij de boeren die wat te ruimte hebben in hun wei, de stapel opbouwen. De brandweer is vaak in de weer met sproeiers om het gras te beschermen, terwijl de jeugd probeert om marshmallows te roosteren zonder ze in de as te veranderen.
De kern: hout, carbid en de geur van Drenthe
De basis van elk goed nieuwjaarsvuur is het materiaal. Meestal gaat het om snoeihout dat in de loop van het jaar is verzameld.
Denk aan afgezaagde takken van knotwilgen, oude schuttingdelen die niet meer nodig zijn na een verbouwing op de camping, of restanten van de snoeiwerkzaamheden bij de Hunebedden. In Drenthe is het een sport om de stapel zo hoog en stabiel mogelijk te krijgen. Sommige groepen bouwen metershoge torens van pallets en boomstammen, vaak met een soort van piramide-vorm zodat hij mooi in brand schiet.
Een echte Drentse klassieker die je steeds vaker ziet, naast het houtvuur, is carbid schieten. Dit is een andere tak van sport.
Carbid (calciumcarbide) reageert met water en produceert daarmee acetyleengas. Dat gas brandt enorm heet en maakt een oorverdovende knal als je het ontsteekt in een gesloten ton of bus.
Je ziet vaak groepjes mannen (en vrouwen!) die met een plastic ton of een speciale carbidbus staan te werken. Ze doen water in de bus, gooien het carbid erin, sluiten hem af en ontsteken het gas via een klein gaatje. Het resultaat is een knal die kilometers ver te horen is. De geur van carbid is overigens heel herkenbaar: een soort uienlucht gemengd met buskruit. Het hoort erbij.
De spanning bouwt op: het water moet precies goed zijn, de hoeveelheid carbid moet kloppen (meestal gaat het om 500 gram tot 1 kilo per keer). Als het lukt, is het gejuich groot.
Veiligheid en regels: waar je op moet letten
De knal zorgt voor een schokgolf van adrenaline en lol. Het is een stukje folklore dat je niet snel in de Randstad zult zien. Het is stoer, een beetje gevaarlijk en vooral heel Drents.
Ook al is het feest, er zitten wel regels aan vast. De gemeenten in Drenthe hebben strenge regels voor open vuur.
Je mag niet zomaar overal een stapel hout aansteken. Meestal zijn er vaste locaties aangewezen, vaak in de landbouwgebieden of op weilanden ver van de bebouwde kom. Voor carbid schieten gelden vaak nog strengere regels.
Veel gemeenten verbieden het zelfs in de openbare ruimte of eisen dat je een vergunning hebt.
Veiligheid staat voorop. Zorg dat je ver van gebouwen en bomen af staat. De vonkenregen kan verder reiken dan je denkt.
Als je zelf een vuur bouwt, zorg dan dat je emmers water en zand bij de hand hebt. En bij carbid: draag een veiligheidsbril en handschoenen.
Laat het vuur nooit onbeheerd achter. De brandweer is weliswaar in de buurt, maar die wil niet je avond verpesten met bluswerk.
Een andere tip: let op de wind. In Drenthe kan het flink waaien. De wind kan de rook en vonken richting het dorp of de camping sturen. Kies je plekje dus slim.
En bedenk dat de buren misschien wel slapen of niet houden van herrie. Overleg even met de omgeving, dan voorkom je irritatie. Een goed feest is er een waar iedereen blij mee is, ook degenen die liever stil de jaarwisseling doorbrengen.
De sfeer op de campings en vakantieparken
Veel van deze evenementen vinden plaats op of rondom campings en vakantieparken. Denk aan De Wije of De Berenkuil.
In de wintermaanden zijn deze parken vaak stiller, maar rond Oud en Nieuw komen ze tot leven.
Mensen die hier een vaste staan hebben, gebruiken de avond om bij te kletsen. Het is een soort reünie van de campinggasten. Je ziet ze met warme chocolademelk of een borreltje rond het vuur staan.
Op sommige parken organiseren ze zelfs georganiseerde evenementen. Ze bouwen een grote stapel hout en zorgen dat er muziek is. Vaak is er een lokale band of DJ die wat sfeer brengt. De kosten voor zo’n avond zijn meestal laag.
Meestal is het gratis toegankelijk voor gasten van het park. Voor bezoekers van buitenaf kan er een kleine bijdrage worden gevraagd, rond de €5,- tot €10,- per persoon.
Dit dekt dan de kosten voor de drankjes en het hout. De sfeer op een camping is anders dan in een dorp. Het is intiemer.
Je kent elkaar vaak van de zomer, of je herkent elkaar van de vorige keer. De verhalen gaan over de verbouwing van de stacaravan, de problemen met de voortent of de nieuwste aanwinst op het gebied van kampeerspullen. Het is een plek waar je je direct thuis voelt, ook als je er net bent.
De rol van de Hunebedden en het landschap
De combinatie van kou, vuur en gezelligheid zorgt ervoor dat de drempel laag is om een praatje te maken.
Het Drentse landschap speelt een onzichtbare maar belangrijke rol bij deze traditie. De uitgestrekte heide en de weilanden zorgen voor voldoende ruimte. In de verte zie je de contouren van de Hunebedden.
Hoewel je ze meestal niet direct bij de vuurplaats vindt (dat is verboden vanwege de kwetsbaarheid van de monumenten), hangt hun sfeer er wel boven. Drenthe is een provincie van oudheid en rituelen, zoals de jaarlijkse Paasvuren in Drenthe.
Het stoken van vuur past in dat rijtje. Het is een soort moderne interpretatie van oude winterfeesten.
Als je in de buurt van Borger of Emmen bent, merk je dat de cultuur van het vuur sterk leeft. Het is niet alleen voor de lol, het is ook een manier om de duisternis te verdrijven. De dagen zijn kort, de nachten zijn lang.
Een groot vuur geeft licht en warmte. Het zorgt voor een gevoel van gemeenschap. Je staat met z’n allen tegen de kou en de duisternis te vechten, met als wapen een brandende stapel hout en een biertje. De bereikbaarheid van deze locaties is vaak goed.
Parkeren kan meestal in de buurt, al moet je soms een stukje lopen omdat de weilanden niet direct aan de weg liggen.
Een goede wandelschoen is dus handig. En een warme muts.
Want als je een uur of langer buiten staat, dan kruipt de kou echt onder je kleding. Zorg dat je je kleedt alsof je een hunebed gaat bekijken in januari: warm en waterdicht.
Prijzen, praktische zaken en kosten
Wat kost zo’n avond nou eigenlijk? Als je zelf gaat carbid schieten, moet je zelf materiaal regelen.
Carbid is te koop bij sommige landwinkels of bouwmarkten, maar let op: het is gevaarlijk spul.
De prijs ligt rond de €10,- tot €15,- per kilo. Een bus of ton kun je vaak lenen of kopen voor een tientje. De meeste kosten zitten in het veiligheidsmateriaal en het hout.
Hout kun je vaak gratis verzamelen als je zelf wat mag snoeien, of je koopt een pallet bij de bouwmarkt voor ongeveer €40,-. Als je als bezoeker gaat kijken bij een openbaar vuur, ben je meestal niets kwijt.
De organisatie verzorgt het vuur. Wel is het gebruikelijk dat je zelf je eigen drank en eten meeneemt. De meeste verenigingen verkopen geen consumpties. Een goed idee is om een eigen thermoskan mee te nemen met warme chocolademelk of glühwein.
Een eigen stoeltje meenemen is ook slim, want vaak staan er alleen hekken of is er weinig zitgelegenheid.
Let op dat je bij een georganiseerd evenement soms een parkeerbijdrage betaalt, vooral als het op een parkeerplaats bij een recreatieplas is. Dit is meestal €2,- tot €5,-. De opbrengst gaat vaak naar de organisatie voor het hout of de veiligheid.
Wat neem je mee? Een checklist
- Een warme jas (liefst waterdicht) en laarzen.
- Handschoenen en een muts (je verliest veel warmte via je hoofd).
- Eigen drinken (thermoskan met warme drank is goud waard).
- Een zaklamp (voor de terugweg, het is pikdonker op het platteland).
- Eventueel een stoeltje of kleed.
- Geld voor parkeerkosten of een kleine bijdrage.
- Veiligheidsbril en handschoenen als je zelf carbid schiet.
Verder zijn de meeste evenementen gratis. De kwaliteit verschilt: sommige zijn klein en gezellig, andere zijn groots opgezet met veel volk en lawaai.
Kijk even op de site van de gemeente of lokale Facebook-pagina’s voor de exacte locaties. Verder is het handig om je telefoon op te laden. Je wilt natuurlijk wel een foto maken van het vuur of die ene knal.
Maar wees voorzichtig met het delen van locaties van carbid-schietpartijen op sociale media. Dit trekt soms ongewenste belangstelling. De sfeer is het best als het een beetje besloten blijft, voor de mensen die er echt bij horen.
Praktische tips voor een geslaagde avond
Zorg dat je op tijd bent. De beste plekken zijn vaak snel bezet, vooral bij de populaire vuren in de grotere dorpen.
Als je rond 19:00 uur arriveert, heb je nog een goede plek bij het vuur. Te laat komen betekent dat je aan de rand staat, waar de rook en de kou toeslaan. Een plekje iets aan de zijkant, met de rug naar de wind, is ideaal.
Plan je vervoer goed. De meeste vuurplaatsen zijn slecht bereikbaar met het openbaar vervoer.
Een eigen auto is vaak nodig. Drink daarom matig, zeker als je moet rijden. De politie controleert in Drenthe rond Oud en Nieuw streng op alcohol in het verkeer. Blijf slapen op de camping of regel een taxi.
Veiligheid gaat boven gezelligheid. Respecteer de omgeving. Ruim je rotzooi op.
Neem je eigen afval mee terug naar de auto of de prullenbak. Niets is vervelender dan de volgende dag te zien dat het weiland vol ligt met lege blikjes en papiertjes. De boeren en de organisatoren waarderen het enorm als je hun terrein schoon achterlaat.
Zo blijft de traditie in stand en kunnen we er volgend jaar weer van genieten.
En tot slot: geniet. Drenthe is prachtig in de winter, zeker tijdens de gezellige Drentse evenementen in februari. De lucht is helder, de sterren schijnen fel boven het vlakke landschap.
Het vuur zorgt voor warmte, maar de mensen zorgen voor de sfeer. Praat met elkaar, lach om de grapjes en ervaar hoe het voelt om ouderwets het nieuwe jaar in te luiden.
Het is een ervaring die je lang bijblijft. Dus, pak je jas, ontdek deze typisch Drentse traditie en ervaar het zelf. Een gelukkig, knallend en warm Drents nieuwjaar!