Drenthe op de kaart in de prehistorie: Handelsroutes en contacten
Je staat midden in de Drentse bossen. De lucht ruikt naar naaldhout en vochtige aarde.
Voor je ligt een stapel stenen, groter dan je verwacht had. Dit is een hunebed. Maar wist je dat dit stenen monument het hart was van een druk handelsnetwerk?
Drenthe was in de prehistorie allesbehalve een afgelegen uithoek. Het was een knooppunt.
Wat was die prehistorische handel eigenlijk?
Stel je even voor: je bent een boer in Drenthe, zo’n 5000 jaar geleden. Je hebt granen, maar geen goed stuk vuursteen voor je pijlen.
Of je hebt prachtige aardewerken potten, maar je wilt graag een bijzondere armband van barnsteen. Handel was de oplossing. Het was de manier om aan spullen te komen die je niet zelf kon maken.
Het ging hier niet om geld. Er was nog geen muntstelsel.
Handel gebeurde via ruil. Een stuk goed vuursteen uit Zuid-Limburg was bijvoorbeeld goud waard. In ruil daarvoor kregen de Limburgse mijnwerkers granen uit de vruchtbare Drentse bodem.
Dit systeem zorgde ervoor dat iedereen kreeg wat hij nodig had. Waarom is dit belangrijk voor jouw vakantie in Drenthe?
Omdat deze handel de hunebedden heeft gebouwd. De rijkdom die werd vergaard, zorgde voor een stabiele samenleving.
Een samenleving die de tijd en middelen had om megastenen te verplaatsen en te stapelen voor hun doden.
De routes: van de Drentse hei naar de zee
Drenthe lag in de prehistorie niet op een eiland. Integendeel. Er waren duidelijke routes die het gebied verbonden met de rest van Europa.
De belangrijkste route liep vanuit het zuiden, via de rivier de Rijn, naar het noorden. Drenthe lag als het ware op een doorvoerhaven van landroutes. Een specifieke route was de verbinding met de Veenkolonien. Dit gebied was in de prehistorie al een doorgang naar de kust.
Schelpen uit de Noordzee werden via deze route naar het binnenland gebracht. Deze schelpen zijn teruggevonden bij opgravingen in Drenthe, soms kilometers van de zee vandaan.
Dat bewijst dat er een levendig netwerk bestond. Ook de hogere zandgronden waren belangrijk.
Denk aan de routes rondom de Hondsrug. Dit is een hoger gelegen gebied dat droog bleef, zelfs als de lager gelegen delen onder water stonden. Handelaren liepen deze paden om goederen vanuit Drenthe naar bijvoorbeeld Friesland of Duitsland te brengen. Het was de snelweg van die tijd.
Wat werd er verhandeld? Van vuursteen tot barnsteen
De belangrijkste handelswaar was waarschijnlijk vuursteen. In Drenthe zit je op dekzand, wat niet heel geschikt is voor hoogwaardige vuursteenmijnen.
Daarom kwam het van elders. Specifieke soorten, zoals vuursteen uit België of Zuid-Limburg, waren superieur.
Ze waren harder en scherper. Stel je voor dat je een vuurstenen bijl koopt. De handelaar vraagt niet om geld, maar om een zak graan. De waarde werd bepaald door de kwaliteit.
Een bijl van topkwaliteit kon een leven lang meegaan. Die was dus veel meer waard dan een paar kilo graan.
Dit was de economie van de steentijd. Naast vuursteen was barnsteen een geliefd product. Dit fossiele hars komt voor aan de kust en in de Drentse bodem.
Het werd gebruikt voor sieraden en had mogelijk een rituele betekenis. Barnsteen is licht en makkelijk te vervoeren.
Een handelaar kon makkelijk een zak vol barnstenen kralen meenemen voor een lange reis.
Maar het gingen niet alleen om grondstoffen. Ook ideeën werden verhandeld. De manier waarop potten werden gemaakt, of hoe graven werden gebouwd, verspreidde zich via deze routes.
De bouwstijl van de hunebedden in Drenthe lijkt sprekend op die in Noord-Duitsland. Dat komt door deze uitwisseling van kennis.
Hoe de hunebedden hier het bewijs van zijn
De hunebedden zijn het stille getuige van deze handel. Ze zijn gebouwd met zwerfkeien.
Die keien zijn miljoenen jaren geleden door gletsjers vanuit Scandinavië naar Drenthe gebracht. Maar de mensen uit de steentijd hebben ze verplaatst. Dat vereist enorm veel mankracht en organisatie. Om zulke grote stenen te verplaatsen, had je voeding nodig. Veel voeding.
Dat kwam uit de landbouw die werd ondersteund door handel. Je had goede gereedschappen nodig.
Die kwamen uit de handel in vuursteen. Je had kennis nodig van techniek.
Die kwam uit contacten met andere stammen. Bekijk de hunebedden bij Borger (Drents Museum) of Diepenveen eens vanuit dit perspectief. In een vergelijking van prehistorische monumenten zie je dat het niet zomaar stapels stenen zijn.
Het zijn monumenten gebouwd door een economisch sterke gemeenschap. Een gemeenschap die deelnam aan een netwerk dat duizenden kilometers ver reikte.
Ook de inhoud van de hunebedden vertelt een verhaal. Archeologen vinden er aardewerk dat niet uit Drenthe komt. Of barnstenen kralen die duiden op contacten met de Baltische staten. Dit bewijst dat de Drentse bevolking niet geïsoleerd leefde, maar actief deelnam aan een Europees netwerk.
Praktische tips voor jouw reis door de tijd
Wil je dit met eigen ogen zien? Plan dan je vakantie in Drenthe en ontdek het beschermde cultuurhistorisch erfgoed rondom de hunebedden.
Er zijn er meer dan 50. Het is onmogelijk om ze allemaal in één dag te zien. Kies een regio en ontdek de verhalen of bekijk een overzicht van alle musea in de provincie. Hier zie je niet alleen de hunebedden, maar ook voorwerpen die zijn gevonden bij opgravingen.
Denk aan sieraden, gereedschap en potten. Je krijgt hier een goed beeld van hoe de handel eruitzag.
De entree voor volwassenen is ongeveer €16,00. Kinderen tot 18 jaar hebben gratis toegang. Wandel de Hunebeddenfietsroute.
Deze route verbindt de belangrijkste hunebedden in Drenthe. Je fietst door de bossen en over de heide. Onderweg kom je langs plekken waar vroeger handelaren liepen.
De routes zijn goed aangegeven en kosten niets. Een fiets huur je al vanaf €12,00 per dag bij lokale verhuurders.
Als je wilt overnachten, kies dan voor een camping in de buurt van de hunebedden. Camping De Wije in Lheebroek ligt vlakbij de hunebedden van Rolde. Een kampeerplek kost daar ongeveer €25,00 per nacht.
Je staat midden in de natuur en ervaart de rust van het landschap.
Of kies voor een vakantiepark dat zich specialiseert in de historie. Sommige parken bieden arrangementen aan met gidsen die je meenemen in de prehistorie.
Zo combineer je het comfort van een vakantiepark met een duik in het verleden.
Prijzen voor accommodaties variëren, maar reken op zo’n €80,00 tot €150,00 per nacht voor een leuk huisje. Neem de tijd. Drenthe is niet alleen stenen en geschiedenis. Het is een gevoel. Ga op een bankje zitten bij een hunebed. Sluit je ogen.
Luister naar de wind. En bedenk je dat hier duizenden jaren geleden handelaren liepen die Drenthe op de kaart zetten van de prehistorie.