Hunebedden Drenthe stenen: Hoe zwaar zijn de keien precies?
Je staat er bovenop. Een megagrote steen, groter dan een auto, en je vraagt je af: hoe zwaar is dit ding eigenlijk?
In Drenthe, op de hunebedden, word je soms stil van zoveel oude kracht.
Het voelt als een wonder dat deze stenen hier al meer dan 5000 jaar liggen. Je bent niet de enige die zich dit afvraagt. Het is een veelgestelde vraag tijdens een dagje uit.
Of je nu in een vakantiepark in Drenthe verblijft of op een camping in Drenthe, de hunebedden trekken altijd je aandacht. Laten we eens kijken hoe je dat gewicht kunt inschatten en wat het precies betekent.
Wat je nodig hebt voor deze inspectie
Je hoeft geen expert te zijn om de zwaarte van de hunebedstenen te voelen. Je hebt alleen je eigen ogen, je handen en een beetje basiskennis nodig.
Zorg dat je goed ter been bent, want de paden naar de hunebedden zijn soms ongelijk.
Een stevige wandelschoen is handig, zeker als het geregend heeft in Drenthe. Neem een meetlint mee, als je er een hebt. Een rolmaat van 5 meter is al voldoende.
Verder is een fototoestel of telefoon handig om de afmetingen te vergelijken met je eigen schaduw. Je hoeft niets te kopen.
De hunebedden zijn vrij toegankelijk. Parkeer je auto op de grote parkeerplaatsen bij de hunebedden, zoals bij Hunebed D27 in Borger. Daar is vaak ook een bezoekerscentrum. Als je in een vakantiepark Drenthe zit, zoals Roompot of Landal, is de afstand meestal klein.
Neem een fles water mee, want het kan warm worden op de zandgrond.
Je hebt geen speciale gereedschappen nodig. Het is pure observatie. Voel de koude steen eens. Dat geeft je al een idee van de massa.
- Een rolmaat (5 meter is prima)
- Stevige schoenen
- Waterfles
- Goede zin en nieuwsgierigheid
Stap 1: Kies je hunebed uit en bekijk de schaal
Niet alle hunebedden zijn even groot. In Drenthe staan er meer dan 50. Sommige zijn klein, andere gigantisch.
Begin met het grootste hunebed dat je kunt vinden. Hunebed D27 in Borger is een goede start.
Het is het grootste van Nederland. De deksteen weegt hier naar schatting zo'n 20.000 kilo.
Dat is het gewicht van ongeveer 10 auto's. Ga er eens onder liggen (voorzichtig!) en kijk omhoog. De schaal is overweldigend.
Dit is geen stapeltje keien; dit is een monument. Let op hoe de stenen liggen.
De grootste stenen liggen bovenop. Dat zijn de dekstenen. De kleinere stenen vormen de zijstenen en de sluitsteen. De afmetingen variëren enorm.
Een gemiddelde deksteen is vaak 2 tot 3 meter breed. De lengte kan oplopen tot 4 meter.
De hoogte onder de steen is soms maar net genoeg voor een kind om eronder te kruipen.
Vergelijk het met een kleine auto. Een Volkswagen Golf is ongeveer 4,2 meter lang. Veel dekstenen zijn dus langer dan een Golf.
Dat zet je aan het denken. Veelgemaakte fout: Denken dat alle stenen even zwaar zijn. De onderliggende draagstenen zijn vaak lichter per stuk, maar er zijn er veel meer nodig om het gewicht te dragen.
Kijk niet alleen naar de bovenkant. Loop eromheen. Voel de textuur van het graniet of de zwerfkei.
Het voelt ruw en eeuwenoud.
Stap 2: Schat de afmetingen en het volume
Je hoeft de stenen niet op te tillen. Je kunt het gewicht redelijk goed inschatten door het volume te berekenen. Pak je rolmaat.
Meet de lengte, breedte en hoogte van een zichtbare steen. Stel: je vindt een steen van 2 meter lang, 1 meter breed en 0,8 meter hoog.
Het volume is dan 1,6 kubieke meter (2 x 1 x 0,8). Graniet, een veel voorkomende steensoort in Drenthe, heeft een dichtheid van ongeveer 2.700 kilo per kubieke meter. Rekenen maar: 1,6 x 2.700 = 4.320 kilo.
Dat is dus een steen van ruim 4 ton. Zonder vrachtwagen te verplaatsen.
Voor de dekstenen van de grote hunebedden mag je dit gerust vermenigvuldigen met 5 of 10. Een deksteen van 4 meter lang, 2 meter breed en 1 meter hoog heeft een volume van 8 kubieke meter. 8 x 2.700 = 21.600 kilo. Dit zijn de getallen die experts noemen.
Het voelt onwerkelijk, maar de wiskunde liegt niet. Veelgemaakte fout: Vergeten dat de stenen niet perfect rechthoekig zijn.
Ze zijn vaak onregelmatig. Het werkelijke volume kan dus iets afwijken. Neem altijd een veiligheidsmarge.
Schat het volume iets groter in dan het lijkt. Dit helpt je om de kracht van de bouwers te waarderen.
Ze hebben deze stenen verplaatst zonder hijskranen. Alleen met takels, rolstammen en spierkracht.
Stap 3: De types stenen onderscheiden
Er zijn verschillende soorten stenen in een hunebed. In deze uitleg over hunebedden lees je dat de dekstenen de zwaarste zijn.
Ze liggen bovenop en moeten het dak vormen. De draagstenen (of opstand) dragen de deksteen.
Deze zijn vaak talrijker maar per stuk lichter. De sluitstenen aan de uiteinden zijn vaak smaller. In Drenthe zie je vaak graniet.
Dit komt uit Scandinavië. Het is hard en slijtvast.
De keien zijn zwerfkeien, meegenomen door het ijs tijdens de voorlaatste ijstijd. Kijk goed naar de vorm. Ronde keien zijn vaak zwaarder per stuk dan hoekige. Een ronde steen heeft minder contactoppervlak, maar meer massa.
De grootste hunebedden hebben dekstenen die lijken op platte tafels. Deze zijn meestal het zwaarst.
Soms zie je kleine stenen ertussen. Dat zijn vulstenen. Die wegen weinig vergeleken bij de grote jongens. Ze dienen alleen om gaten te dichten.
Veelgemaakte fout: De kleine stenen negeren. Ze helpen mee het gewicht te verdelen.
Zonder hen zou de constructie instorten. Het is een precies uitgebalanceerd systeem. Als je in een camping Drenthe zit, denk dan aan de stabiliteit van een tent. Een hunebed is eigenlijk een stenen tent, gebouwd om duizenden jaren te staan.
Stap 4: De zwaarte in context plaatsen
Het gewicht van de stenen is indrukwekkend, maar de context maakt het pas echt bijzonder. Deze stenen zijn verplaatst over kilometers.
Vanuit Scandinavië of Duitsland naar Drenthe. Zonder wielen. De gemiddelde steen woog tonnen. De bouwers gebruikten waarschijnlijk rolstammen onder de stenen.
Ze schoven ze vooruit. Het duurde maanden, misschien jaren, tijdens de bouwtijd van deze monumenten om één hunebed te voltooien.
Vergelijk het eens met je vakantie. Als je naar een vakantiepark Drenthe rijdt, doe je dat in een uur of twee. Stel je voor dat je je auto moet duwen. Met 10 man. Over 100 kilometer.
Dat is ongeveer wat deze prehistorische boeren deden. Ze hadden geen benzine.
Ze hadden alleen doorzettingsvermogen. Het gewicht van de stenen herinnert ons aan die kracht.
Veelgemaakte fout: De ouderdom van de stenen vergeten. Ze zijn 50 tot 100 miljoen jaar oud. Ze hebben al een lange reis achter de rug voordat ze hier werden neergelegd. Het zijn geen 'gewone' stenen. Ze zijn getuigen van een tijdperk lang voordat Drenthe bestond zoals we het nu kennen.
Stap 5: Veiligheid en respect
De stenen zijn zwaar en dat betekent gevaar. Klim niet op de hunebedden.
De stenen kunnen schuiven. Vooral als het regent, zijn ze spekglad. Blijf op de paden.
De grond eromheen is vaak ongelijk. Een verzwikte enkel is zo gebeurd.
Houd rekening met andere bezoekers. De paden zijn smal. Als je met een groep bent, blijf dan bij elkaar. Respecteer de rust. Hunebedden zijn geen speeltuinen. Ze zijn grafmonumenten.
Wilt u deze hunebedden in Drenthe gratis bezoeken? Houd er dan rekening mee dat dit een stiltegebied is; geluid echoot tussen de stenen.
Een harde stem kan storend zijn voor anderen. Neem je afval mee. Laat alleen voetstappen achter.
Dit helpt de Drentse natuur te behouden voor de volgende generatie. Veelgemaakte fout: Denken dat je overal mag lopen.
Blijf bij de aangegeven routes. Dit beschermt de hunebedden en de flora eromheen. De zandgrond is kwetsbaar. Voetsporen blijven lang zichtbaar. Wees voorzichtig.
Verificatie-checklist
Heb je de zwaarte goed ingeschat? Gebruik deze checklist om je kennis te testen.
Beantwoord de vragen eerlijk. Als je alle vragen met 'ja' kunt beantwoorden, heb je goed opgelet. Als je bovenstaande punten hebt afgevinkt, ben je een echte hunebedkenner.
- Heb je het grootste hunebed bezocht? (Bijv. D27)
- Kun je de lengte en breedte van een deksteen schatten?
- Weet je dat graniet ongeveer 2.700 kg per kubieke meter weegt?
- Heb je onderscheid gemaakt tussen dekstenen en draagstenen?
- Ben je voorzichtig geweest en niet op de stenen geklommen?
- Heb je genoten van de sfeer en de geschiedenis?
De volgende keer dat je in een camping Drenthe staat, weet je precies wat je ziet.
De stenen zijn zwaar, maar hun verhaal is nog zwaarder. Het is een gewicht van geschiedenis dat je met je meedraagt.