Drenthe hunebedden schade vandalen: Bescherming van de monumenten
Je staat er middenin. De wind waait door het Drentse landschap, je hoort alleen maar stilte en het geritsel van bladeren.
En dan zie je het: een hunebed. Grote, donkere stenen, eeuwenoud. Je voelt de geschiedenis.
Maar soms voelt het ook anders. Dan sta je opeens naast krassen, lelijke woorden of zelfs losgerukte stenen. Dat doet pijn.
Het voelt alsof er iemand in jouw woonkamer heeft gekliederd. Dit soort schade aan de hunebedden in Drenthe is een groter probleem dan je misschien denkt.
Het raakt niet alleen die ene steen, maar het raakt ons allemaal. Dit is een gids over wat er gebeurt, waarom het zo belangrijk is om dit te stoppen, en wat we samen kunnen doen.
Wat is vandalisme eigenlijk?
Vandalisme klinkt misschien als een groot, ingewikkeld woord, maar het is in feite heel simpel. Het is opzettelijke vernieling van spullen die niet van jou zijn.
Bij de hunebedden gaat het om krassen met scherp voorwerpen, het weghalen van stenen, het maken van brandjes of het achterlaten van rotzooi. Soms is het een onschuldig krasje met een sleutel, een andere keer een enorm gat in de aardlaag. Het gaat om elke vorm van beschadiging die door bezoekers wordt veroorzaakt.
Dit is niet hetzelfde als normale slijtage door wind en regen. Nee, dit is iets wat we actief met z'n allen veroorzaken.
En dat voelt oneerlijk, want de hunebedden zijn er voor iedereen. Ze horen bij de identiteit van Drenthe, net als de boswachterijen en de rust die je er vindt. Denk aan die ene krabbel op de zijkant van een hunebed bij Borger. Het is vaak niet meer dan een paar centimeter, maar het is er.
Het is een vlek op een perfect oud object. Die krassen zijn vaak gemaakt met een mes of een scherp voorwerp.
De stenen zijn harder dan je denkt, maar niet onverwoestbaar. Het gaat niet vanzelf over. De regen spoelt het niet weg.
Het blijft zitten, als een litteken. Dit is wat we bedoelen met vandalisme: het onnodig en bewust beschadigen van dit culturele erfgoed.
En het gebeurt helaas nog te vaak, ondanks alle waarschuwingen en prachtige initiatieven in de provincie.
Waarom dit zo’n pijn doet
Stel je voor dat je een museum binnenloopt en iemand heeft met een stift op een schilderij van Rembrandt getekend. Je zou denken: wat een waanzin.
Bij een hunebed voelt het hetzelfde, alleen staat het niet in een museum met bewakers, maar midden in de vrije natuur.
Deze stenen zijn duizenden jaren oud. Ze zijn gebouwd door mensen die heel ver voor ons leefden. Ze hebben stormen, oorlogen en ontelbare seizoenen overleefd.
En dan komen we nu, met z’n allen, en laten we sporen na die er nooit meer af gaan. Het is respectloos naar het verleden, maar ook naar de toekomst.
De impact is groter dan je denkt. Als een steen wordt verwijderd, kan de hele constructie verzwakken. Een hunebed is een precies gebouwd 'kamertje' van stenen. Het is een bouwwerk.
Het weghalen van één dragende steen kan voor instabiliteit zorgen. Dat is gevaarlijk voor bezoekers en slecht voor het behoud.
Daarnaast verdwijnt de authentieke sfeer. Veel mensen die op vakantie Drenthe bezoeken, zoeken juist die rust en die verbinding met het verleden. Zien ze een graffiti-schildering of een hoop afval, dan is die magie direct weg.
Het maakt de provincie minder mooi, minder speciaal. Het gaat ook om het geld.
Herstel kost bakken met geld. De provincie Drenthe en organisaties zoals Het Drentse Landschap moeten geld inzamelen en investeren om de schade te herstellen. Geld dat eigenlijk bestemd is voor onderhoud, betere wandelpaden of nieuwe informatieborden.
Stel je voor: je besluit om met je gezin op een camping in Drenthe te kamperen. Je betaalt toeristenbelasting. Dat geld zou moeten bijdragen aan het onderhoud van de prachtige omgeving, waar je na een wandeling heerlijk kunt buiten eten op een terras.
In plaats daarvan moet het worden gebruikt om graffiti te verwijderen of om een losgerukte steen terug te plaatsen.
Dat is zuur en zonde.
Wat er gebeurt na de schade
Als er schade wordt ontdekt, begint er een heel proces. Het begint met melden.
Vaak is het de boswachter of een vroege wandelaar die het ziet. Zij maken foto’s en melden het bij de instanties. Dan volgt inspectie. Experts bekijken hoe ernstig de schade is.
Is het alleen bovenop de steen of zit het diep in de structuur?
Kan het weggehaald worden zonder de steen verder te beschadigen? Dit zijn ingewikkelde vragen. Soms moeten archeologen erbij komen kijken om te bepalen wat de beste aanpak is.
De daadwerkelijke reparatie is vaak specialistisch werk. Je kunt niet even met een schuurpapiertje over een krassende graffiti heen wrijven.
Bij graffiti wordt vaak gebruik gemaakt van speciale pasta’s die de verf oplossen zonder de steen aan te tasten.
"Elke euro die we nu aan reparatie uitgeven, is een euro die we niet kunnen besteden aan het openhouden van wandelpaden of het plaatsen van nieuwe bankjes."
Dat is een duur en tijdrovend proces. Als stenen zijn verplaatst of weggehaald, moeten ze met behulp van kranen of speciale apparatuur teruggezet worden. Ze moeten precies goed liggen voor de stabiliteit. Dit soort werkzaamheden kost al snel duizenden euros per hunebed.
Benieuwd naar het resultaat? Bekijk welke hunebedden recent gerestaureerd zijn.
Naast de fysieke reparatie is er nog de juridische kant. Vandalisme is een misdrijf. De daders, als ze worden gepakt, kunnen een flinke boete verwachten of zelfs een taakstraf.
Maar het vinden van de daders is moeilijk. Het gebeurt vaak 's nachts, op afgelegen plekken.
Er is zelden een getuige. Daarom is het zo belangrijk dat bezoekers zelf alert zijn en iets zien, dit direct melden. De pakkans is anders te klein en het gevoel van straffeloosheid te groot.
Wat kun jij zelf doen?
Gelukkig hoef je niet machteloos toe te kijken. Er zijn genoeg dingen die jij kunt doen, of je nu op een vakantiepark in Drenthe verblijft of gewoon een dagje komt wandelen.
Allereerst: geniet, maar met respect. Laat geen rotzooi achter.
Neem je afval mee terug naar je huisje of camping. Een lege fles of een papiertje lijkt misschien onschuldig, maar het trekt andere vandalen aan. Een schone omgeving voelt veiliger en respectvoller.
Zie je iets gebeuren? Grijp in of bel direct de politie. Je hoeft geen confrontatie aan te gaan als dit niet veilig voelt. Noteer het tijdstip, de plek en een signalement van de persoon of personen.
Bel 112 als het net gebeurt, of 0900-8844 (politie) als het al gebeurd is maar de daders nog in de buurt zijn.
Jouw tip kan net het verschil maken. Ook kun je schade melden bij Staatsbosbeheer of Het Drentse Landschap via hun website of telefoonnummer.
Zij zijn er vaak snel bij als ze weten waar het is. Als je met kinderen op pad bent, praat erover. Leg uit dat die stenen heel oud zijn en dat we er zuinig op moeten zijn.
Kinderen zijn vaak nieuwsgierig en willen van alles beklimmen. Wijs ze op de regels: klimmen is vaak niet toegestaan, en zeker niet op de kwetsbare dekstenen.
Maak er een leerzame activiteit van. Zo leer je ze respect voor de omgeving, iets wat ze hun hele leven meenemen. Misschien spot jij wel de volgende beheerder van de hunebedden.
De rol van de omgeving: parken en campings
Veel van de vernielingen gebeuren in de directe omgeving van de hunebedden. Als je logeert op een camping Drenthe of een vakantiepark Drenthe, ben je vaak dichtbij deze historische plekken en zie je hoe dit Drents erfgoed in perspectief staat tot de rest van Europa.
De parken en campings zelf spelen een belangrijke rol. Zij kunnen hun gasten informeren.
Een simpel foldertje bij de receptie of een berichtje in de app van het park kan al helpen. "Let op: de hunebedden zijn kwetsbaar, meld schade direct." Dat zet mensen aan het denken. Er zijn initiatieven waarbij parken samenwerken met de boswachters.
Soms worden er groepsactiviteiten georganiseerd, zoals een schoonmaakdag of een leuke wandeling met een gids. Dit verbindt de bezoekers met de omgeving. Als je je betrokken voelt, zul je ook sneller geneigd zijn om iets te beschermen. Ik ken verhalen van vakantiegangers die speciaal een route liepen om een hunebed te bewonderen en onderweg zwerfvuil opruimden.
Dat is precies de mentaliteit die we nodig hebben. Prijzen voor verblijf variëren enorm.
Je kunt al terecht op een simpele kampeerplek vanaf €15,- per nacht. Luxere vakantiehuizen op parken als Landal GreenParks of Center Parcs lopen al snel op vanaf €100,- tot €300,- per nacht, afhankelijk van de grootte en de tijd van het jaar.
Dat is een flink bedrag. Een deel van dat geld zou eigenlijk moeten bijdragen aan het behoud van de omgeving. Helaas is dat lang niet altijd het geval.
Het is goed om hier als consument kritisch op te zijn. Kies je voor een park dat actief is in de lokale gemeenschap en het erfgoed ondersteunt?
Praktische tips voor je bezoek
Om het af te sluiten, hier nog een concreet lijstje voor je volgende bezoek aan de hunebedden. Doe er je voordeel mee, dan help je direct mee aan de bescherming.
- Laat sporen na, maar de goede: Neem je camera mee, niet je mes. Maak foto’s, geniet van de sfeer, maar raak de stenen niet aan met scherpe voorwerpen.
- Check de locatie: Weet welke hunebedden je wilt bezoeken. De hunebedden bij Borger (D27) en Diependal (D26) zijn prachtig en makkelijk te bereiken, maar soms ook kwetsbaar door hun populariteit.
- Meld het meteen: Zie je braaksporen, graffiti of losse stenen? Bel of app het direct door. Noteer het nummer van het hunebed (zoals D31 bij Steenbergen).
- Praat erover: Deel dit verhaal met je reisgenoten. Zorg dat iedereen in je groep weet hoe belangrijk het is om voorzichtig te zijn.
De hunebedden zijn van ons allemaal. Ze verdienen onze zorg en aandacht.
Laten we ervoor zorgen dat ze over duizend jaar nog net zo majestueus en onbeschadigd in het landschap staan als nu. Alleen dan kunnen toekomstige generaties ook nog diezelfde rust en verwondering voelen.