Drenthe natuur migratie vogels: Doortrekkers en overwinteraars
Stel je voor: je zit op een bankje bij het Hunebed D27 in Borger, de zon gaat net onder en de lucht kleurt oranje.
Plotseling hoor je een zacht getjilp boven je hoofd. Je kijkt op en ziet een groep spreeuwen in een waaiervormige formatie dalen. Ze zijn net aangekomen vanuit Scandinavië.
Dit is geen toeval; dit is de jaarlijkse vogeltrek. In Drenthe, met zijn uitgestrekte heidevelden en donkere bossen, is dit spektakel van formaat te zien. Je hoeft geen expert te zijn om te genieten, maar een beetje kennis maakt het wel extra bijzonder.
Wat zijn doortrekkers en overwinteraars eigenlijk?
De vogeltrek is simpelweg een grote verhuizing. Vogels die in Nederland broeden, trekken in het najaar naar het zuiden om te ontsnappen aan de kou en voedseltekorten. Ze zoeken warmere gebieden waar ze wel voldoende eten kunnen vinden.
De trekroutes lopen vaak precies over Drenthe heen, omdat het een groene corridor is tussen de koude noordelijke landen en het warme zuiden.
Het is een eeuwenoud fenomeen dat je vanuit je vakantiehuisje gewoon kunt meemaken. Je hebt twee hoofdgroepen die we in Drenthe zien langskomen.
De eerste groep zijn de echte doorrekkers. Deze vogels, zoals de tjiftjaf of de zwaluw, blijven maar kort in Drenthe. Ze gebruiken onze provincie als een soort pitstop om even uit te rusten en vet op te bouwen.
De tweede groep zijn de overwinteraars. Dit zijn vogels die de koude winter in Drenthe juist opzoeken.
Denk aan de blauwe kiekendief of de watersnip. Ze vinden hier voldoende voedsel of schuilen in de rietkragen van de Drentse A. Het leuke van Drenthe is dat je beide groepen kunt zien, afhankelijk van het seizoen. In het voorjaar (maart/april) en het najaar (september/oktober) zitten de doortrekkers volop in de lift.
In de wintermaanden (november t/m februari) zijn het de overwinteraars die de dienst uitmaken. Het is dus nooit saai.
Waarom dit in Drenthe zo'n feest is
Drenthe is een paradijs voor vogels. De combinatie van bos, heide en landbouwgrond zorgt voor een enorme diversiteit.
Vooral de Drentse A, het Dwingelderveld en de Drentsche Aa zijn hotspots. Deze gebieden bieden rust, voedsel en beschutting.
De vogels weten dit feitelijk al eeuwenlang. Zelfs de oude hunebedden zijn voor sommige vogels een handig oriëntatiepunt. Het is dus veel meer dan alleen maar een mooi landschap; het is een levensader voor duizenden vogels. Waarom is dit belangrijk voor jou als bezoeker?
Omdat het je verblijf in een vakantiepark in Drenthe verrijkt. In plaats van alleen maar binnen te zitten, word je uitgenodigd om naar buiten te gaan.
Het is een activiteit die niets kost, behalve een verrekijker en een stukje wandelschoen. Je ziet de natuur op z'n mooist en je krijgt een beter beeld van het ritme van de seizoenen. Het maakt een wandeling over de heide bij Emmen tot een ware ontdekkingstocht.
Bovendien is het een prachtig schouwspel. De groepen vogels die samenkomen, vormen soms enorme zwermen die de lucht vullen.
Dit fenomeen, murmureren genoemd, is adembenemend. Je ziet dit vooral bij spreeuwen en gierzwaluwen.
Het is alsof de natuur een ballet opvoert, speciaal voor jou. En het mooie is: je kunt het gewoon vanaf je camping stoeltje meemaken.
De beste plekken en momenten om te kijken
Wil je echt iets zien? Ga dan naar het Dwingelderveld.
Dit is een van de belangrijkste trekroutes van Nederland. Vooral de randen van het heideveld, bij de plasjes en het bos, zijn perfect. De vogels rusten hier uit tijdens hun lange tocht.
Je kunt hier prachtige wandelingen maken vanaf bezoekerscentrum Dwingelderveld. Neem de tijd, ga zitten en wacht af.
De natuur laat zich niet haasten. Een andere toplocatie is de Drentsche Aa.
Dit beekdal is een paradijs voor watervogels en steltlopers. De oevers van het beekje zitten vol met vogels die op zoek zijn naar insecten. Vooral in het najaar, als de mist over de weilanden hangt, is dit magisch. Parkeren kan bijvoorbeeld bij de parkeerplaats bij Anloo.
Vanuit daar loop je zo de rust in. Vergeet je laarzen niet als het heeft geregend!
Voor de overwinteraars moet je juist bij de Drentse A of het Zuidlaardermeer zijn. De brandganzen en kolganzen zoeken hier massaal de weilanden op. Ze komen 's ochtends vroeg aanvliegen vanaf het water.
Het geluid van duizenden ganzen tegelijk is iets wat je niet snel vergeet.
Als je in een vakantiepark in de buurt van Groningen of Zuidlaren verblijft, is dit een prima te bereiken uitje. Wat is nu het beste moment? Zodra de eerste campings in Drenthe openen is een bezoek vroeg in de ochtend goud waard.
De vogels zijn dan het actiefst. Ze zoeken naar voedsel na een nacht rust.
Tegen de avond kun je ook prachtige taferelen zien, vooral als de zon laag staat. De vogels verzamelen zich dan voor de nachtrust. Dus pak die verrekijker en ga vroeg uit de veren, het is de moeite waard.
Wat je nodig hebt en wat het kost
Je hoeft geen dure spullen te hebben om te genieten. Een simpele verrekijker met een vergroting van 8x42 is al voldoende.
Deze kun je vaak al kopen voor een bedrag tussen de €60 en €120. Mocht je er nog geen hebben, kijk dan eens bij de Decathlon in Emmen of een outdoorwinkel in de buurt. Ze hebben daar prima instapmodellen die niet te zwaar zijn om mee te nemen.
Als je serieuzer wilt kijken, is een telescoop een uitkomst. Je ziet dan veel meer detail, bijvoorbeeld de kleuren van de veren van een blauwe kiekendief.
Een redelijke telescoop met statief begint bij ongeveer €250. Voor de vakantieganger is het vaak een optie om er een te huren.
Bij sommige bezoekerscentra, zoals bij het Dwingelderveld, kun je soms een verrekijker lenen of huren voor een klein bedrag, rond de €5 tot €10 per dag. Informeer hier even naar. Naast goede apparatuur is ook de inwendige mens belangrijk; je kunt na een dag in de natuur eenvoudig eten bestellen bij lokale restaurants. Verder is goede kleding essentieel, want Drenthe kan winderig zijn, zelfs in de zomer.
Een windjack en comfortabele wandelschoenen zijn onmisbaar. Als je van plan bent om langere tijd op een bankje te zitten, neem dan een thermosfles met warme koffie of thee mee.
Dat maakt het wachten een stuk aangenamer. Vooral in de herfst kan het fris worden 's ochtends vroeg. De toegang tot de natuurgebieden is over het algemeen gratis.
Je kunt dus zo de bossen in lopen. Wel zijn parkeerkosten soms van toepassing, bijvoorbeeld bij de grote parkeerplaatsen van Staatsbosbeheer.
Reken op een paar euro per uur. Als je een dagkaart koopt, ben je vaak goedkoper uit. Soms zit dit al bij je verblijf inbegrepen als je in een groot vakantiepark zit, vraag er gerust naar.
Praktische tips voor de beginnende vogelaar
De eerste tip is simpel: neem je tijd. Vogels zijn geen huisdieren die op je wachten.
Ga op een bankje zitten, beweeg langzaam en praat zacht. Vogels schrikken snel van bewegingen en lawaai.
Als je stil zit, komen ze vanzelf dichterbij. Probeer eens 15 minuten op één plek te blijven zitten voordat je verder loopt. Je zult versteld staan wat er dan allemaal tevoorschijn komt.
Gebruik een vogelgids app. Apps zoals 'Vogelgids van Nederland' of 'Merlin Bird ID' zijn super handig.
Je kunt er geluiden mee opzoeken en herkennen. Dit helpt enorm, want je hoort vaak meer dan je ziet. Vooral in de schemering of het struikgewas zijn de vogels vaak verstopt. Het herkennen van hun roep is een skill die je snel onder de knie krijgt en die je bezoek aan de Drentse natuur veel intenser maakt.
Verdeel je dag. Plan je vogelactiviteit niet op het heetst van de dag.
Dan zitten de meeste vogels stil in de schaduw. De beste uren zijn vroeg in de ochtend en laat in de middag. Combineer dit met een bezoek aan een hunebed.
Zo sla je twee vliegen in één klap. Je kunt bijvoorbeeld eerst het Hunebedcentrum in Borger bezoeken en daarna de vogels spotten in de omgeving.
Perfect voor een dagje uit. Vergeet tenslotte niet om gewoon te genieten. Je hoeft niet elke vogel te herkennen.
Soms is het gewoon heerlijk om in de stilte van de Drentse natuur te zitten en de beweging van de vleugels boven je hoofd te voelen. Drenthe biedt rust en ruimte, en de vogeltrek is daar de kers op de taart. Sluit de dag daarna af met een heerlijk diner op een terras en laat je verrassen door wat de natuur en gastvrijheid van Drenthe te bieden hebben.