Prehistorie Drenthe tijdlijn: Van hunebedden tot de middeleeuwen
De Steentijd: Het begin van alles
Alles begint zo’n 150.000 jaar geleden. In de IJstijd was Drenthe een koud en kaal toendralandschap.
De eerste mensen die hier rondliepen waren jagers-verzamelaars. Ze leefden in groepjes, volgden de rendieren en bouwden simpele hutten van takken en dierenhuiden.
Ze maakten gereedschap van vuursteen, zoals schrabbers en pijlpunten. Je vindt deze sporen soms nog terug in de grond, verstopt onder het zand. Echt interessant wordt het in de Jongere Steentijd, zo’n 5000 jaar voor Christus.
De klimaatverandering zorgde ervoor dat het warmer werd. Mensen gingen zich vestigen en begonnen met landbouw.
Dit was het begin van de eerste boerengemeenschappen in Drenthe. Ze werden steeds handiger en groter in groepen. Dat hunebedden bouwen was een gigantische klus, dat snap je. Daar had je een hele gemeenschap voor nodig.
De beroemde hunebedden (ofwel ganggraven) werden gebouwd rond 3400 voor Christus. Ze dienden als graf voor hele families of stammen.
De grootste, Hunebed D27 in Borger, is maar liefst 22 meter lang. Om zo’n bouwwerk te maken, moesten ze eerst een gat graven, de wanden bekleden met grote stenen en de zware dekstenen erop hijsen met touwen en boomstammen. Een mega-project dus. De dekstenen werden later bedekt met aarde, zodat het een heuvel werd. Zo ontstonden de kenmerkende dreven (heuvels) die je nu nog ziet.
Hunebedden en de Drentse cultuur
Waarom bouwden ze deze megastenen graven? Het was een teken van respect voor de doden, maar ook een manier om de grond te claimen.
Als je zo’n groot monument bouwt, laat je zien: dit is ons land.
De hunebedden liggen vaak op de hogere zandgronden, de plekken waar destijds ook de nederzettingen waren. Als je een wandeling maakt door Nationaal Park Dwingelderveld of langs de Hunebedden in Drouwen, loop je dus letterlijk over de graven van de eerste boeren. De Drentse hunebedden zijn uniek in hun soort.
Ze behoren tot de oudste bouwwerken van Europa. In Drenthe staan nog 54 van deze monumenten. Ze zijn ingedeeld in types, van klein (D1) tot gigantisch (D27). Elk heeft zijn eigen charme.
Neem Hunebed D21 in Rolde: een prachtig exemplaar midden in het dorp.
Of Hunebed D14 in Bronneger, diep verscholen in het bos. Je hoeft geen expert te zijn om ze te vinden; volg gewoon de bordjes vanaf de parkeerplaatsen of ontdek of je de hunebedden in Drenthe 's nachts kunt bezoeken.
Ze zijn gratis te bezoeken en vaak te combineren met een fietsroute. De steentijd eindigde rond 2000 voor Christus. De begrafenisrituelen veranderden. Men begon crematies uit te voeren en de as in urnen te begraven.
De tijd van de hunebedbouwers in Drenthe was voorbij, maar de sporen bleven.
Later, in de IJzertijd (vanaf 800 voor Christus), werden er weer graven gebouwd, maar nu met klei en plaggen, de zogenaamde grafheuvels. Deze vind je ook nog op de Drentse heide.
Van prehistorie naar middeleeuwen: De Romeinen en de Friezen
Toen de Romeinen omstreeks 12 voor Christus tot aan de Rijn kwamen, bleef Drenthe grotendeels gespaard. Ze hadden weinig interesse in het koude, moerassige gebied ten noorden van de grote rivieren.
Wel waren er handelscontacten. Via de rivier de Eem kwamen spullen uit het Romeinse rijk naar Drenthe. Denk aan munten, aardewerk en glas.
Dit vonden archeologen terug in nederzettingen bij bijvoorbeeld Annen en Zeijen. Zonder Romeinse overheersing bleven de Drenten hun eigen gang gaan.
Ze waren onderdeel van de Friezen. In de vroege middeleeuwen (rond 500-1000 na Christus) veranderde het landschap langzaam. De eerste echte dorpen ontstonden.
Mensen bouwden boerderijen van hout en klei, de zogenaamde hallenhuizen. Deze vind je nu nog als reconstructie bij museum Ellert en Brammert in Schoonoord, een leuk uitje voor als je op vakantie bent in Drenthe.
Rond het jaar 700 kwamen de missionarissen. De Friezen werden bekeerd tot het christendom.
De eerste kloosters verrezen, zoals het klooster in Assen (vanaf 1250). Dit markeerde een grote verandering. Drenthe werd langzaam een bestuurlijke eenheid. De hunebedden werden in deze tijd soms herontdekt en kregen mythische verhalen. Ze werden gezien als ‘reuzengraven’ of plekken waar de duivel zou rondspoken.
Praktische tips voor je reis door de tijd
Wil je zelf op ontdekkingstocht? Drenthe is de perfecte bestemming.
Het is er heerlijk rustig en de natuur is overal. Je kunt makkelijk een weekendje combineren met een verblijf op een camping Drenthe of in een comfortabel vakantiepark.
- Bezoek Hunebedcentrum in Borger: Dit is het startpunt voor elke hunebedliefhebber. Hier leer je alles over de bouw en de geschiedenis. Entree is ongeveer €12,50 voor volwassenen. Kinderen betalen minder.
- Fiets de Hunebeddenfietsroute: Deze route voert je langs de mooiste hunebedden van Drenthe. Je kunt een fiets huren bij veel vakantieparken of in de dorpen. De route is ongeveer 40 km lang.
- Combineer met natuur: De hunebedden liggen vaak in prachtige natuurgebieden. Maak een wandeling door het Drents-Friese Wold of het Dwingelderveld. Neem een picknick mee en geniet.
- Overnachten: Er zijn talloze opties. Van eenvoudige campings vanaf €20 per nacht tot luxe vakantieparken met zwembaden (vanaf €80 per nacht). Kijk bijvoorbeeld naar parken in de buurt van Borger of Drouwen voor de beste ligging.
De geschiedenis van Drenthe is voelbaar. Als je ’s avonds in je tentje of vakantiehuisje ziet en de stilte hoort, besef je je hoe lang mensen hier al wonen. Van de prehistorische jagers en de ontginning van het veen tot de monniken in de kloosters.
Het is een verhaal van vallen en opstaan, van zware stenen verplaatsen en nieuwe gemeenschappen bouwen. Drenthe is niet alleen een plek voor een fijne vakantie, maar ook een plek om even stil te staan bij hoe alles begon.